Skip to content

Griekenland, laboratorium van het neoliberaal crisismanagement

17 juni 2013

Na vier jaar junkstatus verkregen de Griekse staatsobligaties in april eindelijk een betere rating. Voor alle soberheidsfanatici het signaal dat het pijnlijk ‘maar noodzakelijke’ besparingsbeleid eindelijk vruchten begint af te werpen. De meeste bewoners van Griekenland blijven echter sceptisch. ‘Samaras is op wereldtournee om ons land uit te verkopen’ zegt Georgia Petraki, sociologe van de universiteit Pantheion van Athene. ‘Hij verkoopt mijnconcessies, natuurparken, de openbare watervoorziening,… Hij probeert zelfs het olympisch complex te verkopen dat bijna 10 jaar ongebruikt wordt en 10% van de staatsschuld heeft gekost.’  Het administratief diensthoofd van de faculteit is optimistischer: ‘nog twee jaar doorbijten en dan kruipen we uit het dal. De structuurhervormingen zullen hun vruchten afwerpen, minder corruptie en meer competitiviteit is de enige oplossing’. Het is mij onduidelijk of ze haar woorden wel zelf gelooft. Vox Populi

Er staat een ellenlange rij taxi’s te wachten aan het Syntagma-plein. Ik neem een café frappé zoals men er hier dagelijks 5 of 10 kan opslurpen. Stavros heeft een master diploma economie maar werd gedwongen tot het beroep van taxichauffeur. Hij voert graag een gesprek: ‘we hebben de euro maar geen jobs, wat zijn we dan met die munt?’. ‘Natuurlijk is er veel corruptie, vele bedrijven hebben altijd van overheidsbestedingen kunnen leven. De overheid was een motor van de economie, maar als die stilvalt in tijden van crisis, dan stort alles in elkaar. Dat was toch te verwachten?’ De taxi’s van Athene zijn één van de weinige categorieën waarvan het verzet met succes werd bekroond. De EU eiste in 2011 een liberalisering van de sector van het personenvervoer. De 2800 taxi’s van Athene blokkeerden de stad en de haven Piraeus gedurende vier dagen. De regering bond in. ‘Indien die plannen erdoor zouden gekomen zijn  had je nu een Filipijnse chauffeur die per dag 20 euro zou verdienen. Maar de verplaatsingskosten voor de klanten zouden dezelfde gebleven zijn…’ Stavros hekelt de politieke klasse. Op een paar uitzonderingen na hebben ze altijd geprofiteerd van de macht. En zeggen dat wij de democratie uitgevonden hebben… De recente schuldbekentenis van het IMF zet kwaad bloed bij vele Grieken: ‘ze hebben ons als proefkonijnen gebruikt’. Giorgia Petraki bevestigt: ‘Naomi Klein heeft deze waarheid durven aanklagen. De Trojka voert legt een shocktherapie op om elders in Europa hetzelfde beleid erdoor te kunnen jagen: privatiseringen, de sociale bescherming ontmantelen en de kosten van de crisis afwentelen op de gewone mensen.’ Het IMF geeft nu toch toe dat ze een verkeerde aanpak hanteerden? ‘Het enige wat ze zeggen is dat de keynesiaanse multiplicator ook neerwaarts werkt. Minder overheidsuitgaven en minder koopkracht vertalen zich in minder groei en dus minder fiscale inkomsten die op hun beurt nieuwe besparingen inzetten. Griekenland beleeft een economische depressie sinds 2010. ‘Het IMF verdedigt een trager tempo inzake besparingen, dat is alles. Ze zijn hoegenaamd niet bereid de andere pijlers van hun beleid in vraag te stellen zoals daling van minimumlonen, langer werken enz.. Hoe dan ook, deze regering is ons land in schijfjes aan het verkopen….’

Demagogie

Vanuit Athene klinken de woorden van Bruno Tobback – ‘ze zouden die jongens van het IMF achter tralies moeten opsluiten’ – nogal demagogisch. ‘Opsluiten? Wie gaat dat doen? De VN? Interpol? Een linkse regering moet gewoon stoppen te buigen voor alle onverkozen instanties zoals het IMF, de Centrale Bank of de Trojka’, stelt Alexandra Pavliou, van Syriza. Ze is mijn gastvrouw. De deelnemers van de Altersummit, een internationale bijeenkomst tegen de soberheid, krijgen de gelegenheid bij de inwoners te logeren. Alexandra woont in Eksarchia, een volkswijk in Athene. Ze is al twee jaar werkloos. De job van tolk-vertaler Duits-Grieks is letterlijk en figuurlijk onbegonnen werk… ‘Ik ben in München opgegroeid en in mijn twintiger jaren terug naar Griekenland gekomen. Nu valt mijn land elkaar. De samenleving verdwijnt onder onze ogen. 60% van de jeugd is werkloos; de officiële statistieken onderschatten de globale werkloosheid. Om te overleven trekken mensen terug naar het platteland. En de jeugd naar het buitenland.’ Alexandra is politiek actief : ‘onze jeugdbeweging voert een campagne onder het motto ‘ik blijf hier’ want dat is vandaag een politiek statement; blijven betekent ook verzet bieden’.  Zelf is Alexandra actief bij Praksis, een solidariteitsnetwerk voor volksgezondheid. Ziekenhuizen worden gesloten of zitten zonder medicamenten; dokters gaan naar het buitenland. ‘Vijf jaar na de crisis bevinden we ons te midden van een humanitaire noodtoestand. Bepaalde aandoeningen worden niet meer behandeld. Mensen hebben geen sociale bescherming meer; kunnen het verhoogd remgeld niet betalen; honderdduizenden mensen zijn hun ziekteverzekering kwijt.’ In elke wijk probeert ‘Solidarity4All’ allerlei initiatieven te steunen: sociale apotheek, dokterspraktijken, dispensarium, een ruilsysteem voor medicijnen,… We hebben in Griekenland gedurende vier jaar gestaakt, betoogd, pleinen bezet… De sociale en politieke verzetsbeweging heeft zich omgevormd tot een solidariteitsbeweging. Overleven is verzet bieden en vice versa. De acties zijn politiek en voert zelforganisatie in haar vaandel. ‘De patiënten of gebruikers doen zelf actief mee en aldus groeit ons netwerk elke week aan. Onze acties in de wijken staan in het teken van ‘open stad’ (Aniti Poli) en weigeren een onderscheid te maken tussen Grieken en migranten. De fascisten van Gouden Dageraad zijn ook aanwezig op het terrein van de dagdagelijkse solidariteit met bloedinzamelingen onder het motto “Grieken helpen Grieken”. Maar zij zaaien vooral terreur; ze slaan de vitrines in van buitenlandse kruideniers en houden haatbijeenkomsten in paramilitair uniform…

Gouden Dageraad

‘s Avonds tafelen we met een 15 tal kameraden die allen actief zijn in de wijkafdeling van Syriza. De meesten zijn ouder dan 40 jaar. ‘De Turkse jeugd rebelleert maar onze jeugd is wanhopig, zoekt toevlucht tot drugs en goedkoop vertier. Of vlucht weg. Enkel een minderheid engageert zich’, stelt Stavros ontgoocheld… ‘De neofascisten trekken wél jongeren aan; hun haat-acties ventileren de opgekropte frustratie.’ Sommigen stellen dat links een zekere dosis van geweld moet uitdragen: ‘We ondergaan een golf van sociaaleconomisch geweld. Dit geweld is niet anoniem, het heeft een gezicht: de Troika, Angela Merkel, de rijke bankiers, … Indien links op dit geweld enkel met vredelievende acties antwoordt is het niet te verwonderen dat jongeren zich tot Gouden Dageraad aangetrokken voelen!’  Het gesprek verloopt in Grieks en Engels, of Duits en Frans; mijn tafelgenoten hebben allen familie en kennissen in het buitenland of een tweede taal gestudeerd. ‘Een fascistisch regime staat  niet voor de deur maar uiterst-rechts ontwikkelt een ultra-nationalistisch en racistisch verhaal dat de taak heeft ons verzet te verzwakken. Zij krijgen een forum in de privé-media en in de opiniepeilingen benaderen ze nu de 20%!’. De huidige regering van nationale eenheid verzamelt drie partijen die bereid waren de memoranda van  de Trojka uit te voeren: ND (rechts), PASOK (sociaaldemocratie), Dimar (een centrumlinkse formatie). De coalitie regeert met decreten die de parlementaire discussie smoren wanneer het de besparingsmaatregelen betreft. Een nieuwe wet ter bestrijding van racisme blijft ter plaatste trappelen. In april vond er in Manolada een dramatisch incident plaats. Aarbeidplukkers van Bakngladesh (!) werden al maanden niet meer betaald. Een groep van 200 boze arbeiders protesteerden bij de patroons en werd ontvangen met geweerschoten. Er vielen 30 gewonden waarvan 8 in levensgevaar[1]. Hierop kondigde de regering aan de wetgeving te verstrengen… Binnen de Orthodoxe kerk verzet men zich tegen de nieuwe wet omdat ‘ketterij’ niet meer aangeklaagd kan worden. De KKE stelt dat de nieuwe wet op Europese leest geschoeid is en zal gebruikt worden om communisten te censureren. De regering laat maar betijen en intussen nemen de racistische geweldplegingen jegens migranten toe. Griekenland heeft nooit de reputatie gehad gastarbeiders goed te behandelen. In de jaren 1990 waren er heel wat Albanezen werkzaam. Ze kregen een hongerloon dat voor de betrokkenen nog steeds een verdubbeling van het maandinkomen bedroeg. Griekse bouwvakkers zaten heel de dag te schaken op café en betaalden Albanezen een aalmoes om het werk in hun plaats te doen. Vandaag is er geen werk meer en bedelen Grieken in de metro met nationale identiteitskaart in de hand…

Links patriotisme en internationalisme

Ons gesprek verloopt zonder taboes. Mijn tafelgenoten mogen dan aangesloten zijn bij Syriza, toch zijn er meningsverschillen. Syriza is een koepelpartij met verschillenden componenten. De grootste onder hen heeft een rood-groene achtergrond met eurocommunistische  inslag (Synaspismos). Dan zijn er nog maoïstische (KOE) of trotskistische organisaties. Samenwerking gebeurt sinds een kleine tien jaar en werd met succes bekroond. Sommigen vinden het ongehoord de Griekse vlag te dragen in betogingen. ‘Maar dat is ook onze vlag! We mogen ze toch niet uit handen geven?’ De studenten zwaaiden met deze vlag in 1973 toen ze betoogden tegen het Kolonelsregime… ‘Patriotisme en nationalisme dat is toch niet hetzelfde?’ ‘Neen, de Griekse vlag kan enkel uitsluitend zijn, wij zijn internationalisten of niet soms?’. In de jaren ‘90 verzamelden we geld om scholen in Chiapas te bouwen, nu doen anderen hetzelfde voor ons. Dit is meer dan ironisch stelt Maniou…  ‘Vandaag wordt duidelijk dat we onze volkssoevereiniteit verloren hebben, net zoals Cyprus. Merkel deelt de lakens uit. Bijgevolg is het legitiem dat we onze nationale vlag bovenhalen! Tijdens de verkiezingen vorig jaar werden alle anti-memoranda partijen beschuldigd van anti-patriotisme. Het omkeerde is waar; de regering kleedt het land uit en organiseert een uitverkoop van onze nationale rijkdom. Het links patriotisme lijkt het te halen onder mijn tafelgenoten. De discussie is nu bij de Euro beland en verloopt enkel in het Grieks…

Solidariteit in de praktijk

Daags erna breng ik met Alexandra een bezoek aan ‘Praksis’, de lokale geneeskunde voor het volk. Het lokaal is veel te klein; normaliter kunnen er 20 mensen onthaald worden in de wachtkamer. Buiten het lokaal wachten nog eens 40 à 50  patiënten. De ongerustheid is op gezichten te lezen. Gezien mijn onwetendheid inzake geneeskunde lijkt het aangewezen andere onderwerpen aan te snijden. Velen hebben hun elektriciteitsvoorziening verloren. Niet alleen omdat ze de facturen niet meer konden betalen: ‘De overheid heeft een extra-kadastrale belasting aan de factuur toegevoegd, opeens moesten we 500 of 1000 euro ophoesten. Wie het niet kon betalen mag kaarslicht gebruiken en de ijskast open laten staan…’ ‘Pinochet heeft hetzelfde gedaan…’ zegt Marcia, de Chileense echtgenote van Koen, een Antwerpse kameraad die ook van de reis was. De illegale aansluitingen vermenigvuldigen zich sinds vorig jaar, soms met ongevallen. Niet alleen scholen worden gesloten, ook hospitalen. De solidariteit moet op alle fronten actief zijn. ‘In elke wijk proberen we een sociale kantine uit te bouwen. We gaan ons rechtstreeks bij de boeren bevoorraden…’ Na het ochtend-bezoek aan Praksis vervoegen we de betoging voor het ministerie van volksgezondheid. 4 à 5000 mensen verzamelen zich; toespraken volgen elkaar op. De eisen zijn talrijk: tegen sluitingen en ontslagen en voor een universele toegang tot geneeskundige zorg. Er zijn ook delegaties aanwezig uit België, Frankrijk en Portugal.  Een 100 militanten van de CNE (franstalige LBC) en Solidaires uit Frankrijk stappen mee op. Ze zijn naar de Alter Summit gekomen en doen mee met acties op het terrein. Hun aanwezigheid wordt met applaus onthaald. Op het parcours kruisen we een andere betoging van leerkrachten. De regering gaat dit jaar 160.000 contractuelen ontslaan. Om hun acties te doorbreken wordt het opeisingsrecht voor dringende redenen gebruikt. De onderwijsbond tekende bezwaar aan bij de Raad  van State. Kort na mijn verblijf beslist de regering de openbare radio en televisie te sluiten. Voor vele Grieken is de openbare omroep een symbool van democratie. De beslissing steekt opnieuw het vuur aan de lont met een algemene staking als gevolg.  Wanneer mijn Griekse gastvrouw te horen krijgt dat er in Portugal eind juni een algemene staking zal doorgaan met als doel de regering te doen vallen krijgt ze tranen in haar ogen. ‘We mogen de hoop niet opgeven’. Inderdaad. De ketting is maar zo sterk als haar zwakste schakel en vroeg of laat zal in één of andere Zuid-Europees land het volksverzet de besparingstrein doen ontsporen. People of Europe unite against austerity! (volgende post bevat onze verslaggeving van de Altersummit)

Yorgos Karatsioubanis van Syriza Europa: Opeenvolgende verkiezingen hebben het politiek landschap grondig hertekend. Griekenland is verdeeld tussen het pro en anti memorandum-kamp. Binnen het anti-memorandum kamp is links de sterkste component. ‘Vorig jaar hadden we met Syriza, KKE en andere kleinere formaties zoals Dimar bijna een meerderheid kunnen vormen. KKE wou niets weten van regeringsdeelname zonder voorafgaand akkoord over een exit uit de Euro. Dimar is dan weer zeer pro-Europees en dus was een akkoord onmogelijk. Syriza is een radicaal linkse coalitie en behaalde nagenoeg 30%, komende van 4-5%, exact het cijfer dat de sociaaldemocratie vandaag behaalt in opiniepeilingen…. Hun noodprogramma is eenvoudig: staking van terugbetaling van de overheidsschuld, stopzetting van de memoranda van de Trojka en uitbouw van een openbare banksector om de economie herop te bouwen. ‘Niet Griekenland maar Europa is het probleem. Het regeringsprogramma van Syriza botst op de onwil van de Europese oligarchie om een andere koers te varen. Er wordt niet afgeweken van de besparingslogica, hoewel bewezen is dat ze een omgekeerd effect hebben. De banken moeten op het droge gehaald worden, het volhouden van de soberheidsprogramma’s garandeert hun consolidatie na de verschrikkelijke financiële storm van 2008. Daarboven komt de fanatieke wil van Angela Merkel om een sterke euro te behouden. Niet alleen als internationale reservemunt maar ook als valuta van de Duitse pensioenen. 80% van de pensioenen bestaan immers uit kapitalisatiestelsels. Elke significante waardevermindering van de Euro zal zijn repercussies hebben op de inkomsten van miljoenen gepensioneerden. Daarenboven zal een versoepeling van de besparingsbeleid in de Zuid-Europese landen een actieve tussenkomst van de ECB vragen. Als je weigert de kosten van de crisis af te wentelen op de werkende bevolking, dan zijn er maar twee opties: je doet het kapitaal betalen of je drukt geld, zoals de VS doen. Maar dat veroorzaakt altijd inflatie en dan verarmen kapitalisten ook. De enige uitweg is dus een ander Europa, met nieuwe spelregels en een koers gericht op sociale harmonisatie en een ondersteuning van de economische activiteit.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: